Tomislav Ivančić, Powrót nadziei. Odwaga bycia niedoskonałym, Pomoc Wydawnictwo misjonarzy Krwi Chrystusa, Częstochowa 2017
Tomislav Ivančić, chorwacki teolog i twórca hagioterapii, w książce “Powrót nadziei. Odwaga bycia niedoskonałym” podejmuje temat ludzkiej kruchości i duchowego uzdrowienia. Autor pokazuje, że akceptacja własnej niedoskonałości może stać się drogą do odzyskania nadziei i wewnętrznej wolności. W przedmowie książka zostaje przyrównana do szlachetnego ziarna, które, jeśli znajdzie miejsce w sercu czytelnika, wydaje owoce w postaci nadziei, odwagi, pokoju i radości. Rozważania stanowią pewnego rodzaju podróż w głąb siebie, umożliwiając odkrycie obecności Boga i pogłębienie relacji z Nim.
W książce życie zostaje ukazane jako zadanie powierzone każdemu człowiekowi, którego realizacja zależy od osobistych wyborów i postawy wobec codzienności. Autor podkreśla, że choć nie istnieje strategia gwarantująca długowieczność, możliwe jest świadome kształtowanie jakości życia poprzez odpowiedzialne przeżywanie każdego dnia, który pozostaje darem pozbawionym jakiejkolwiek pewności powtórzenia. Każda chwila jawi się tu jako decyzja – potencjalny punkt odniesienia na przyszłość – dlatego zachęca on do życia głębokiego, treściwego i skoncentrowanego na tym, co naprawdę istotne. Radość życia, jak pokazuje autor, zakorzeniona jest w jego duchowej głębi, a modlitwa staje się przestrzenią, w której człowiek uczy się nie marnować czasu, lecz wypełniać go sensem.
Istotnym obszarem refleksji autora jest relacja między wiarą a rozumem, ukazana jako przestrzeń napięcia, ale i wzajemnego dopełniania. Ivančić zwraca uwagę na ograniczoność ludzkiego poznania, podkreślając, że najważniejsze prawdy dotyczące sensu życia nie są dostępne wyłącznie rozumowi, lecz odsłaniają się poprzez wiarę. Kluczowe okazuje się tu spojrzenie człowieka i jego zdolność dostrzegania obecności Boga w sobie samym, w sumieniu, w świecie i w porządku stworzenia. Wiara jawi się zatem jako szczególny rodzaj poznania – pewność rodząca się pośród niepewności, oparta na zaufaniu do Boga i Jego miłości, niezależnie od zmiennych okoliczności.
Jednym z kluczowych motywów podejmowanych przez autora jest wewnętrzne napięcie wpisane w ludzką kondycję, ukazujące człowieka jednocześnie jako istotę zranioną i wolną. Choć zewnętrznie może on doświadczać ograniczeń, cierpienia, a nawet unicestwienia, to w swoim wnętrzu pozostaje nieśmiertelny, zdrowy i wieczny – nieskończony mimo ograniczonej przestrzeni istnienia. Zrozumienie tej prawdy staje się kluczem do autentycznej miłości do siebie, a jednocześnie wypełnieniem przykazania „kochaj bliźniego swego jak siebie samego”. W konsekwencji kształtuje się szacunek dla życia oraz umiejętność postępowania z delikatnością wobec innych. Pokochanie siebie oznacza zatem przyjęcie i uznanie własnego życia oraz życiowej drogi za dar od Boga – jedyny, niepowtarzalny, przygotowany specjalnie dla mnie.
W dalszej części książki, autor wyraźnie akcentuje znaczenie życiowych doświadczeń jako przestrzeni rozwoju, stanowiącej fundament mądrości oraz odwagi – zarówno tej potrzebnej do działania, jak i tej, która pozwala otworzyć się na drugiego człowieka. Doświadczenie życia uczy zaufania: przyjęcia siebie w relacji takim, jakim się jest, z całym bogactwem i kruchością własnej natury, w nadziei, że spotkanie z drugim nie stanie się źródłem zranienia. Szczególne miejsce w tej refleksji zajmuje motyw cierpienia, ukazanego nie jako siły niszczącej, lecz kształtującej, prowadzącej do odkrycia sensu krzyża. Krzyż staje się symbolem głębszego poznania życia – dzięki niemu człowiek potrafi dostrzegać to, co naprawdę istotne, zamiast zadowalać się powierzchownymi wartościami. Cierpienie, choć bywa doświadczeniem wydającym się odbierać wszystko, może stać się drogą do odnalezienia Boga – Jedynego, który nadaje ludzkim trudom sens i wartość. Bez Niego ból może być trudny do udźwignięcia, a czasem wręcz niemożliwy do zrozumienia.
Kolejny obszar refleksji dotyczy oczyszczenia serca oraz jego ścisłego związku z ludzką mową, która ujawnia to, co rzeczywiście w człowieku jest obecne. Autor kreśli drogę prowadzącą ku świętości, wyraźnie zaznaczając, że nie polega ona na bezgrzeszności, lecz na nieustannej gotowości do powstawania po upadkach i ponownego „obmywania” serca. Ivančić pokazuje, że grzech, choć pozornie obiecuje spełnienie, w rzeczywistości oszukuje i niszczy, podczas gdy Boże miłosierdzie pozostaje większe od każdego ludzkiego upadku. Tę prawdę autor osadza w perspektywie biblijnej, przywołując słowa: „gdyby twoje grzechy były czerwone jak purpura, nad śnieg wybieleją”, które stają się wyrazem nadziei na wewnętrzne odnowienie.
Jednym z centralnych tematów książki pozostaje modlitwa, ukazana przez autora jako żywa relacja i forma komunikacji ludzkiej wiary, miłości i ducha z Wszechobecnym Bogiem, który objawia się jako czysta miłość. Ivančić nie zatrzymuje się na jej zewnętrznych formach, lecz wskazuje warunki modlitwy prowadzącej do osobistego doświadczenia realnej obecności Boga oraz do pogłębienia zaufania wobec Jego działania. Szczególną uwagę poświęca wytrwałości, podkreślając, że to właśnie w cierpliwej modlitwie otwiera się przestrzeń, w której Bóg przychodzi z pomocą i dokonuje wewnętrznej przemiany człowieka. Modlitwa jawi się tu jako siła zdolna do rodzenia przebaczenia nawet wobec największego zła, jako droga uzdrowienia serca, a zarazem jako najgłębszy odpoczynek, w którym człowiek odnajduje nadzieję i sens.
Refleksje zawarte w książce prowadzą do ukazania postawy wdzięczności jako odpowiedzi na Bożą miłość. Autor posługuje się obrazem człowieka z dłońmi wyciągniętymi w dwóch kierunkach – jedną ku niebu, by przyjmować dar od Boga, a drugą ku bliźnim, by ofiarować im swoją obecność i dobroć. Ostatni rozdział poświęcony jest nadziei, rozumianej jako odkrywaniu jeszcze jednej możliwości tam, gdzie wszystko wydaje się niemożliwe. Nawet gdy wyczerpane zostaną wszelkie ludzkie środki i nie pozostaje żadne wyjście, przychodzi Bóg, stając się źródłem nadziei. Człowieka należy kochać, a w Bogu pokładać nadzieję, która tworzy przestrzeń między wiarą a miłością. W ten sposób książka Powrót nadziei. Odwaga bycia niedoskonałym łączy wszystkie podejmowane wątki – od świadomości własnej niedoskonałości, przez potrzebę przebaczenia, refleksję nad cierpieniem i modlitwą, aż po odnalezienie sensu życia i radości w relacji z Bogiem i drugim człowiekiem – ukazując życie jako proces stopniowego otwierania się na miłość, wdzięczność i nadzieję.
Refleksje zawarte w książce harmonijnie współbrzmią ze słowami św. Pawła z Listu do Koryntian, przypominając, że nawet największe zdolności i dobra materialne tracą znaczenie bez wiary, nadziei i miłości. Na zakończenie warto sięgnąć po utwór „Gdybym mówił językami ludzi i aniołów”, inspirowany tym fragmentem, który w muzycznej formie dopełnia rozważania, pozwalając doświadczyć duchowej głębi.
Iwona Dębowska